De Engbertsdijkvenen liggen ten zuiden van het dorp Kloosterhaar en ten oosten van het tweelingdorp Westerhaar-Vriezenveensewijk. Het is een prima wandelgebied. Afwisseling genoeg: hoogveen, heidevelden, bossen en watervlakten. Staatsbosbeheer heeft in de Engbertsdijkvenen enkele routes uitgezet. De Heideroute is ongeveer 5 km lang.

De route begint bij de parkeerplaats aan de weg Sibculo-Kloosterhaar, vlak voor de bebouwde kom van Kloosterhaar.

Halve millimeter

De Engbertsdijkvenen is een hoogveengebied. Hoogveen groeit aan met de 'snelheid' van ongeveer een halve millimeter per jaar. Het duurt dus eeuwen en eeuwen voordat een veenlaag dik genoeg is om te worden ontgonnen. Het verhaal over het hoogveen begint dan ook meer dan tienduizend jaar geleden.
Dit verhaal start als het landijs uit Nederland verdwijnt. Deze gletsjers laten een grillig landschap achter. Het ijs heeft dalen uitgeschuurd en een ondoorlatende laag keileem achtergelaten. 

Veenmos

In de laagtes vormde regenwater meertjes, die langzaam aan dichtgroeiden met waterplanten. De afgestorven plantenresten hoopten zich op tot (laag) veenlagen. Dit veen was op een gegeven moment zelfs zo dik dat de bovenste plantenlaag niet meer bij het - voedselrijke - grondwater kon komen. Toen werd het tijd voor heel speciale plantensoorten die alleen van de lucht - en regenwater - konden leven. De echte hoogveenvormers: veenmossen.

Een levende spons

Veenmos is een bewonderenswaardig plantje. Het groeit aan de bovenkant aan en sterft aan de onderkant af. Het heeft eigenlijk geen wortels en het kan in z'n blaadjes en stengels 10 tot 40 maal zijn eigen gewicht aan water vasthouden. Doordat de plantjes bovendien in dichte kussens groeien, wordt dat watervasthoudend vermogen nog eens extra versterkt. Zo ontstaat als het ware een enorme levende spons. Het afstervende veenmos verteert slecht in het zure en zuurstofarme regenwater en hoopt zich dus op. Aan de bovenkant groeit deze laag echter rustig verder, zodat - en dan praten we dus over vele eeuwen - deze hoogveenspons uiteindelijk meters boven het oorspronkelijke grondwaterpeil uitkomt.

Fabrieksaardappelen

Het contrast met het afgegraven veenlandschap is groot. De landbouwgronden liggen duidelijk een stuk lager. Deze zogenaamde dalgronden zijn, mits goed ontwaterd, heel geschikt voor de akkerbouw. De fabrieksaardappelen waren jarenlang een bekend product uit deze streek. Er viel goed aan te verdienen. Het loont de moeite om straks via Westerhaar-Vriezenveensewijk naar Vroomshoop te rijden. De veenkoloniale boerderijen in dit gebied zijn heel markant.

Rubber

Regelmatig ziet u op het pad waar u op loopt een rubberen strip boven de grond uitkomen. Deze stroken zijn bedoeld om het water vast te houden. Door de ontwatering van de omliggende landbouwgronden loopt het water gemakkelijk weg uit het veen. Hoogveen moet, wil het kunnen doorgroeien, nu eenmaal nat zijn, de hoogveenspons moet zijn werk kunnen doen. De veenmossen drogen anders snel uit en sterven af. Er ontstaat dan een geheel ander milieu, andere levensomstandigheden - droger en minder arm aan voedingsstoffen - waarin andere, veel minder bijzondere planten hun kans schoon zien.

Haren

Om korte afstand van elkaar liggen in de Engbertsdijkvenen verschillende landschappen. Het gebied waar u nu door loopt, heeft duidelijke hoogteverschillen. Dit zijn zandige verhogingen, een gevolg van de landijsbedekking. In de volksmond heten deze verhogingen 'de haren'. U vindt deze naam terug in de namen van de omliggende dorpen: Kloosterhaar, Westerhaar en Bruinehaar. De hoogste toppen zijn bedekt met bos. Het bos gaat over in een uitgestrekt heidegebied.

Een lustoord

Vogelaars weten de Engbertsdijkvenen te vinden. De grote watervlakten in het veengebied is een lustoord voor talloze vogels. Vanuit de vogelobservatiehut kunt u ongezien de vogels observeren.

Bezoek na de wandeling zeker ook even de Excursieboerderij "Huisken" van Staatsbosbeheer. Hier is onder andere een video over het gebied te bekijken. Of wat dacht u ervan om het veentreintje te nemen. Deze smalspoortrein is in de twintiger jaren aangelegd om de turf af te voeren: Beleef de Engbertsdijkvenen in de trein van toen!