De Buurserbeek en Schipbeek
In het Almsieker Broek, 5 km ten zuiden van Ahaus ontspringt de Aa. Dit riviertje komt bij de Haarmühle de Nederlandse grens over en heet vanaf daar de Buurserbeek.
In de huidige tijd stroomt de Buurserbeek zuidelijk van Haaksbergen naar de Rietmolen en Diepenheim. In Diepenheim verandert de naam in Schipbeek en onder die naam stroomt het water via Markelo en Bathmen bij Deventer in de IJssel. De Schipbeek kruist het Twentekanaal, maar stroomt er middels duikers onderdoor.
Tussen de Haarmühle en de Oostendorper water molen is er een verval van bijna 9 m {32,5 NAP tot 23,55 NAP}. Het verval in de hulpsluis is 2 m en in de molen 1,65.
Historie
Rond 1400 is er in het stroomgebied van een aantal beken rond Haaksbergen het nodige veranderd. De reden daarvoor was de vaak grote wateroverlast die deze beken in het dorp Haaksbergen veroorzaakten. Daarnaast was er behoefte om meer scheepvaart mogelijk te maken. De scheepvaart die er was, was zeer problematisch. Het hoogteverschil tussen Buurse en Deventer is 32 m en er waren nauwelijks sluizen, alleen een groot aantal stuwen. Bij Buurse en in Haaksbergen moesten de platbodemscheepjes over de stuwen heen. Dat gebeurde in Buurse bijvoorbeeld met takels die het scheepje uit het water tilde en aan de andere kant van een stuw weer te water liet. In Buurse gebeurde dat takelwerk met behulp van een paal. Daaraan herinnert de naam vd Mast.
In Haaksbergen gebeurde dat met een geheel ander hijswerk. Daaraan herinnert de naam ten Vaarwerk.
Dat er een einde kwam aan de wateroverlast in het dorp Haaksbergen was mooi meegenomen, maar de graafwerken werden economisch mogelijk omdat er druk kwam vanuit de Hanzestad Deventer die in die jaren een begin maakte met een scheepvaartweg naar Twente en het Munsterland. De Hanzesteden Deventer, Zutphen, Kampen en Zwolle ontwikkelden zich omstreeks 1300 en hadden al snel behoefte aan een groter achterland voor de afzet en de aanvoer van producten. Dit gebeurde door het zo veel mogelijk bevaarbaar maken van beken en daarvoor moesten soms verbindingen gegraven worden. Rond 1450 werd bijvoorbeeld onder Diepenheim bij Westerflier een sluis aangelegd.
Scheepvaart
Tussen 1500 en 1700 is de Schipbeek een belangrijke goederenader geweest tussen Deventer en Twente. Er werd veel geld uitgegeven aan het onderhoud van sluizen, bruggen en dijken. De Hanzesteden Zwolle en Zutphen hadden veel problemen met deze voor Deventer lucratieve vaarweg. Het elkaar in het vaarwater zitten gebeurde letterlijk door het slaan palen in de beek en het vernielen van sluizen. Naar Deventer gingen vooral landbouwproducten, aardewerk en hout. Kwade tongen beweren dat de Haaksbergse houthandelaren vd Sluis, ter Kuile en te Lintelo veel geld verdienden door bij de boseigenaren kromme stammen, het zgn. kromhout te kopen. Tegen de boseigenaren zeiden zij dat waardeloze hout wel wilden meenemen, terwijl ze er bij de scheepsbouw zeer goede prijzen voor kregen.
Het goederenvervoer over de beek ging met kleine boten van 8,5 m lang, 1,5 m breed en 1m hoog met een diepgang van 12 cm.
Het vervoer over de beek was niet zonder problemen. Het verval van de beek was groot (0,5 m /km) en er was vaak weinig water. Door dammen en andere hoogstandjes probeerden de schippers zo lang mogelijk door te gaan. Het bestaan was moeizaam: bij de volkstelling rond 1800 werden er in de marke Brammelo nog 2 schippers genoteerd. In een reisbeschrijving van 1846 wordt gemeld: De Overijsselaren bestaan de kunst om te varen waar geen water is. Omstreeks 1850 is door de verbetering van de wegen het gebruik van de beek als vaarweg nog maar zeer gering. Het bleek zeer kostbaar om de Buurserbeek als vaarweg geschikt te maken voor een rendabele scheepvaart en bleek het goedkoper om kanalen te graven. De Buurserbeek bleef wel zijn functie als waterafvoerkanaal behouden iets wat nog vaak tot overstromingen aanleiding gaf. Pas in 1937/38 is de Buurserbeek grondig verbreed en zijn er vele bochten uitgehaald. Toen werd ook deze sluis en het omleidingkanaal aangelegd. Het onderhoud werd toen overgedragen aan het waterschap de Schipbeek, dat na fusie het waterschap Rijn en IJssel heet.
Waterplanten
In het water: de Gele plomp, Pijlkruid, Waterweegbree, Zwanebloem, Wolfspoot.
Oevers: Smeerwortel, Bijvoet, Rode/gele klaver, Vergeet mij niet, Zevenster, Dolle Kervel (rode stam), Berenklauw
Tekst: Lia en Han van Hagen, IVN Haaksbergen.
Zoeken
