Fietstocht Twekkelo - Zouttorens en oude boerderijen - lengte 35-40 km

Oude boerderijen, legio zouthuisjes en ouderwetse houten boortorentjes in een kleinschalig boerenland: de Enschedese buurtschap Twekkelo, die we tijdens deze fietstocht uitgebreid verkennen heeft alles en nog veel meer, wat Twente aantrekkelijk maakt.

Rustig fietsend passeren we vele soms nog heel ouderwetse boerderijen, compleet met de voor Oost-Twente kenmerkende brede inrijdeuren, houten topgevels met witte windveren, gevel- en stiepeltekens; en schampstenen aan de voet van de deurposten. Die moesten voorkomen dat de wielen of de assen van de wielen van de de deel oprijdende boerenwagens beschadigingen aanrichtten. Nu rijden al sinds decennia geen door paarden getrokken karren het bedrijfsgedeelte van de boerderij meer binnen, maar die schampstenen bleven als stille getuigen van het vroegere boerenbestaan.
Genietend van het mooie landschap zijn het dus de sporen van zoutwinning en de boerderijen, die wisselend maar haast voortdurend om de aandacht vragen. Let eens op, hoe van een aantal van de boerenbedoeningen de inrijdeuren in een nis zijn geplaatst. Die nis noemen we een "onderschoer".

Onderschoer

Niemand weet eigenlijk waarvoor zo'n "onderschoer" diende. Er wordt wel eens verondersteld, dat de wagens met hooi of rogge hier droog konden staan en dat men vanuit het "onderschoer" de oogst van weide of akker op stak. Maar dat is onzin. Dat gebeurde vanaf de deel; anders behoefde het bedrijfsgedeelte ook geen inrijdeuren te hebben. "Schoer" betekent regenbui, "grommelschoer" onweersbui. Maar het zal toch niet alleen een schuilplaats zijn geweest bij slecht weer? Aan de zijmuur van het onderschoer werden wel werktuigen en paardentuig opgehangen. Ook daarvoor had men echter zo'n nis niet behoeven aan te brengen. Of diende het onderschoer om bepaalde werkzaamheden te verrichten, die in eerste instantie op de deel plaatsvonden? Zoals het veel stof verspreidende hekelen van vlas. Gebeurde dat binnen, dan dreigde zelfs brandgevaar en er bestaat hier en daar nog een gemeentelijke politieverordening, waarin een verbod is opgenomen van het binnenshuis bewerken van vlas. Wanneer het "onderschoer" onderdeel is gaan uitmaken van de boerderij, is niet helemaal duidelijk. Sommige deskundigen menen dat ze pas vanaf 1830 in gebruik is gekomen en als voorganger de open ruimte voor de deeldeuren, tussen de zijschotten, heeft gehad. Die zijschotten vond men bij veel oude boerderijen aan weerskanten van de inrijdeuren.
Dr. Bezoen stelt dat "schoer" niets anders is dan een schuurtje dat aan één kant open is.

Zoals het "iemenschoer", waarin de bijenkorven staan en waarvan de hele brede voorzijde open is. Voor hetzelfde soort bijenstalletje werd ook wel het woord "iemenschelve" gebezigd. "Schelve" is Twents voor kapberg.
Dr. Bezoen verder: "Het onderschoer is een uitbouwsel aan de kant van de niendeur, de ruimte ter diepte van een gebond(de ruimte tussen twee gebinten(*), gevormd door de inspringende niendeur en de zijmuren van de stallen. Dit woord, "schoer" is hetzelfde woord als het Hollandse "schuur", maar we gebruiken het nooit apart. We zeggen van "onderschoer" en "iemenschoer", maar er wordt nooit van een "schoer" alleen gesproken, als er een "schuur" bedoeld is. Waarom niet? Om verwarring te voorkomen met dat andere woord "schoer", dat regenbui betekent. Daarom heet een schuur in het plat "ne schoppe" of "ne schöppe", of "ne looze".
Tot zover dr. Bezoen. Volgens hem werden in het onderschoer "knollen en dergelijke bewaard". Als "schoer" dan een schuur is met één open zijde, betekent onderschoer dan onderschuur: "schuur onder het dak van de boerderij"? In Schoonebeek, in Zuidoost-Drenthe, waar maar één boerderij met een "onderschoer" is overgebleven, spreekt men inderdaad van "onderschuur".

Vakwerk

Van de oude boerderijen ziet men vaak hoe de muren door balken in vakken zijn verdeeld. Men spreekt dan van vakwerkmuren. Eigenlijk is dat niet juist. Het is dr. Bezoen geweest, die daar het eerst op heeft gewezen. Vakwerk betekent eigenlijk vlechtwerk. Vroeger was die ruimte tussen de balkjes voorzien van een vlechtwerk van wilgen- of hazelaartakken. Daar is de naam "vakwerk" van afkomstig. Bezoen: "Bij vakwerk denken wij gewoonlijk aan een muur, die door de posten in verschillende vakken is verdeeld. Maar zo is het toch niet, want vak betekent eigenlijk vanouds "vlechtwerk"." Was het vlechtwerk gereed, dan werd het geheel besmeerd met leem en dan sprak men van "wand". Toen de lemen wanden plaatsmaakten voor bakstenen, liet men de houten posten vaak in de muur zitten.
Overigens heeft men er geen moeite mee, dat de verdeling in vakken nu ook vakwerk wordt genoemd. Hier is sprake van een begripsverschuiving, waarvan wel meer voorbeelden zijn te vinden. "Toen" bijvoorbeeld, was een gevlochten omheining. Die betekenis is later overgegaan op het omheinde gedeelte, de tuin dus. Om de knipmuts vast te maken, werd vroeger een mutsenijzer gebruikt. In eerste instantie inderdaad van ijzer. Later wel van goud gemaakt, bleef men toch van mutsenijzer spreken.

Zout

Fietsend langs de vele zouthuisjes en hun voorgangers, de zwarte houten boortorentjes, zult u zich zeker afvragen, hoe hier het op een diepte van rond 400 meter onder de Twentse bodem aanwezige zout wordt gewonnen. Tussen Hengelo, Enschede en Boekelo staan nu in de weiden en langs de wegen ruim tweehonderd van die kleine houten bouwsels. Daarbinnen priemen buizen drie- tot vierhonderd meter diep, tot in de onderaardse zoutlaag, spuiten er lauw water in en drijven dat als pekelwater (met een gehalte van 300 gram zout per liter) weer omhoog. Meer dan honderd kilometer aan ondergrondse leiding verbindt die boorputten met de fabriek aan de Haven in Hengelo-Zuid en zorgt voor de aan- en afvoer van het water. Vanaf de vestiging aan het Twentekanaal wordt per pomp per uur 1150 kubieke meter water door de leidingen geperst met een druk die ook de verstafgelegen boring, op 3 1/2 kilometer afstand, bereikbaar maakt. Het pekelwater komt in grote verdampingsketels terecht, waar via verhitting met waterdamp de kristallisering plaatsvindt.
De houten torens, waarvan u ook een aantal langs de route ziet, zijn nu industriële monumenten. Ze waren vroeger nodig om bij storing de buizen uit het boorgat op te kunnen takelen. Nu kan een mobiele boorinstallatie worden ingeschakeld. De kleine houten huisjes kunnen eenvoudig worden opgetild en verplaatst.
Het Twentse zout wordt voor het grootste deel aangewend voor industriële doeleinden. 65 procent van de jaarproduktie van twee miljoen ton. Chemische en plastic industrie zijn grote afnemers. De Scandinavische landen zijn de grootste importeurs van ons industriezout.

(*)Gebint. Een gebint bestaat uit twee stevige eikenhouten posten met, een halve meter onder de top, met elkaar verbonden met een nog steviger balk. Een rij van deze gebinten vormde vroeger het "skelet" van de boerderij. Daarop rustte het grote dak en niet op de muren. Deze gebinten stonden meestal drie tot vier meter van elkaar en deze ruimte werd het gebond genoemd.

1. Vanaf de Broeierd richting Enschede fietsen.
2. Bij voorrangsweg (Auke Vleerstraat) rechtsaf over fietspad.
3. Onder spoorviaduct door en over brug Twentekanaal.
4. Dan rechtsaf over Burgemeester Stroinkstraat.
5. Linksaf over Boerstege.
6. Op driesprong bij bordje Boerstege linksaf.
7. We rijden nu over de Twekkelerweg.
8. Langs schooltje en kleine kerk, de Johanneskerk.
9. De Twekkelerweg volgen.
10. Tot voorrangsweg - dit is de Strootsweg - en hier rechtsaf.
11. Eerste zandweg links, de Grote Esweg - nog voor verkeersdrempel.
12. We rijden nu over een mooie berkenlaan.
13. Op T-splitsing zandwegen rechtsaf.
14. Op driesprong bij bordjes Hofdijk en Zwartevennenweg rechtdoor.
15. Hier vindt u rechts de toegang tot de wandelpaden van het landgoed het Stroot, eigendom van de familie En klaar.
16. Over de Zwartevennenweg.
17. Einde weg linksaf over harde weg, de Gerinkhoekweg.
18. Langs groepje oude boerderijen.
19. Op T-splitsing verharde wegen bij bordjes Gerinkhoekweg en Haimersweg linksaf over de Haimersweg.
20. Dit is een klinkerstraat.
21. Bij huisnummer 225(rechts) rechtsaf over de Twekkelerveldweg.
22. Het laatste gedeelte van deze weg is enigszins verhard.
23. Twekkelerveldweg volgen tot T-splitsing met verharde weg. Hier linksaf.
24. We rijden nu over de Grote Veldweg.
25. Eerste verharde weg rechts nemen, de Hofdijk.
26. Dus de Hofdijk volgen.
27. De Hofdijk wordt later provisorisch verharde weg en vervolgens zandweg.
28. Deze weg maakte vervolgens een bocht naar links.
29. De Hofdijk blijven volgen en de harde Haimersweg overste- ken.
30. Op einde van de Hofdijk rechtsaf over de Zwartevennenweg.
31. Tot voorrangsweg - Windmolenweg - en hier linksaf, langs industrieterrein.
32. Tot u rechts het naambordje "Bedrijvenpark Marssteden" ziet.
33. Meteen hierachter rechtsaf.
34. Steeds rechtdoor, tot u links tunnel ziet onder Westerval door.
35. Hier linksaf, door deze tunnel.
36. Hierna op viersprong rechtsaf over de Keuperweg.
37. Vrij spoedig linksaf over de Rosinkweg.
38. Langs oude boerderijen.
39. Op einde Rosinkweg linksaf.
40. We rijden nu weer over de Keuperweg.
41. Op einde weg rechtsaan, over fietspad en A35 oversteken.
42. Langs de Haaksbergerstraat.
43. Langs plaatsnaambord Usselo.
44. Bij verkeerslichten in Usselo rechtdoor.
45. Na verlaten dorp, net na bord "Forellenkwekerij Usselo", linksaf over de Helmerstraat.
46. Vanaf de Helmerweg ziet u rechts in weiland een windmolen van het type stenderkast.
47. Op T-splitsing voorrangsweg linksaf.
48. We rijden nu over de Usselerveenweg.
49. Dan de eerste weg rechts nemen, de Usselerrietweg.
50. Langs toegangshek Crematorium.
51. De verharde weg buigt hier naar links en heet nu Slagersma- tenweg. Deze volgen.
52. Tot de Oude Haaksbergerdijk.
53. Rechtsaf, de Oude Haaksbergerdijk, over verhard fietspad langs zandweg volgen.
54. Kruising met de Oude Buurserdijk oversteken.
55. Op viersprong met rechts de Zonnebeekweg en links de Leppe weg, rechtdoor. Bij
56. Paddestoel 23791. Oude Haaksbergerdijk is nu een verharde weg.
57. Naam verandert na bocht in Hagmolenbeekweg en onmiddellijk na dit bordje linksaf over klinkerweg.
58. Links strekt zich het ruim 300 hectare grote natuurge bied het Buurserzand uit met veel gemarkeerde wandel- routes. Het gebied is zeer rijk aan jeneverbessen. Ook staat er een ouderwets boerderijtje, de Bommelas.
59. Rechts ziet u een parkeerplaats met plattegrond van het gebied.
60. Na parkeerplaats, op T-splitsing rechtsaf over zandweg met fietspad.
61. Langs bordjes Stendermolenweg en Rutbeekweg.
62. We rijden nu over de Rutbeekweg.
63. Nog steeds zandweg met fietspad.
64. Op vijfsprong bij Paddestoel 24439 de harde Hagmolenbeekweg oversteken.
65. Verder, langs Paddestoel 21389 over harde weg.
66. Dit is nog steeds de Rutbeekweg. Verderop staat een straatnaambordje.
67. Langs oude boerderij.
68. Nu fietsen we over een klinkerweg.
69. Op splitsing bij Paddestoel 24605 rechtsaan klinkerweg blijven volgen.
70. Langs caravans en vakantiehuisjes van een camping.
71. De voorrangsweg Enschede-Haaksbergen oversteken.
72. Nu de Weleweg volgen.
73. Tot tenslotte de harde Rutbekerveldweg linksaf gaat.
74. Daar linksaf, deze weg volgen.
75. Tot kruising met de Oude Deldenerweg.
76. Hier rechtsaf.
77. Waar de Oude Veenweg rechtsaf gaat, gaat de Oude Deldener- weg verder als zandweg met verhard fietspad. Dit pad volgen.
78. Kruising met Goorsedijk oversteken.
79. Bij Paddestoel 20314 rechtsaf, voor spoorlijn, over de Zoutindustrieweg. Rechtdoor steeds.
80. De weg krijgt de naam van de rechtskomende Weleweg.
81. Bij schrikhek linksaf, spoorweg oversteken en Wiecherinks weg volgen.
82. Langs oude boerderij.
83. Op einde weg rechtsaf. We fietsen nu over de Lansinkweg.
84. Na circa 200 meter rechtsaf over zandpad.
85. Tot de Beckumerstraat.
86. Linksaf de Beckumerstraat volgen.
87. Rechtsaf over de Beldershoekweg.
88. Rechtsaf over de Keizerweg.
89. Langs statige boerderij.
90. Linksaf over de Kwinkelerweg.
91. Steeds meer pomphuisjes van de zoutindustrie in het boerenland.
92. Via viaduct over de RW35.
93. Na bocht naar links gaat Kwinkelerweg over in Strootbeek weg.
94. Op splitsing bij bordjes Strootbeekweg en Oude Hengelose dijk rechtsaf.
95. Rechts ziet u de vuilverwerking Boeldershoek van de Regio Twente.
96. Eerst fietspad rechts, later links langs de weg.
97. Tot voor brede voorrangsweg. Hier rechtsaf.
98. Dit is de Diamantstraat, maar geen straatnaambord
99. Links ziet u "Fleuregio".
100. Even het fietspad langs de weg volgen.
101. Spoedig in scherpe bocht naar links, rechtsaf.
102. Bij bordjes inrijverbod voor auto's tijdens bepaalde uren.
103. Net voor u rechtsaf gaat ziet u links een ouderwetse boortoren van de zoutindustrie.
104. Boekelerveldweg links, links laten liggen.
105. Volgende weg links, de harde Bruninksweg, linksaf volgen.
106. Bij eerste verharde weg links, de Holmersweg, linksaf.
107. Kruising bij bordje Reefweg oversteken.
108. Op T-splitsing van verharde wegen rechtsaf.
109. We fietsen nu over de Boekeloseveldweg.
110. Op viersprong(vrij spoedig) rechtsaf over zandweg, de Rougoorweg.
111. Door mooi boerenland met ouderwetse zouttorens.
112. Harde weg, de Mensinkweg, oversteken.
113. Nu rechtdoor verharde weg volgen, nog steeds de Rougoorweg. Spoorweg oversteken.
114. Weg links, Schoolbeekweg, links laten liggen. Via deze weg kan u overigens de uitspanning de Waarbeek bereiken.
115. Rougoorweg, nu weer zandweg, verder volgen.
116. Opnieuw ziet u ouderwetse zouttorens.
117. Voorrangsweg, (de Strootsweg), oversteken.
118. Rechtdoor over zandweg.
119. Langs ouderwetse zouttoren en pomphuisjes.
120. Op driesprong met bordjes Rougoorweg en Baardinksweg rechtdoor. Over Baardinksweg.
121. Tot harde weg. Hier rechtsaf. Dit is de burgemeester Stroinkstraat. Geen naambordje. Deze weg geheel volgen.
122. Tot voorrangsweg, de Auke Vleerstraat. Linksaf.
123. Vanaf hier is het nog 1.6 km naar de Broeierd.
124. Dus weer Twentekanaal over en onder spoorviaduct door en voor viaduct Hengelosestraat linksaf.

Deze route is beschikbaar gesteld door Hotel Golden Tulip De Broeierd

		Natuurlijk.nl wordt gesponsord  door  TopRelais: Voor een authentieke vakantiehuis | TopHomes: Vakantiehuisjes in 22 landen | TopRentals: Vakantiehuizen in Afrika, Amerika, Azië en Europa | Wereldpagina: Reisgids met vakantiewoningen en appartementen | Vakantieglobe.nl: Vakantiehuizen op de kaart