Startpagina
Vorig menu

Wandelen op de Archemerberg

Op de Archemerberg is het altijd mooi. De kraakheldere winterhemels garanderen u een schitterend uitzicht vanaf het hoogste punt, 76,5 meter boven de zeespiegel. Vogelaars moeten in de lente zeker de Archemerberg bezoeken. In het gebied komen meer dan 70 soorten vogels voor, waarvan een groot deel als broedvogel. Wilt u 's zomers op pad, dan raden wij u aan om of heel vroeg, of heel laat, te gaan wandelen. Het kan overdag heel druk op de Archemerberg zijn.
Ga zeker ook eens naar de Archemerberg op een regenachtige herfstdag. De kale hellingen roepen bij ons in ieder geval herinneringen op aan vakanties in de Schotse Hooglanden.

Bij de Archemerberg zijn twee parkeerplaatsen aangelegd. De noordelijke parkeerplaats bereikt u vanaf de weg Ommen-Lemele. Waar deze weg de Regge passeert, kiest u de ventweg. Bij Nieuwe Brug slaat u de Damsholterweg in. Na enkele honderden meters gaat u linksaf een zandweg in, de Oude Raalterweg. Aan de rechterkant ligt de parkeerplaats. De zuidelijke parkeerplaats ligt aan de andere kant van deze Oude Raalterweg. Vanaf Lemelerveld houdt u de borden Lemelerberg aan. Aan de voet van de Lemelerberg gaat u niet richting Lemele, maar neemt u de zandweg, de Oude Raalterweg. De parkeerplaats ligt na enkele honderden meters aan uw linkerhand.

Op de Archemerberg zijn twee routes uitgezet. Een korte route, gemarkeerd met rode paaltjes van 3,5 km. De langere route is ongeveer 7 km. Deze route wordt aangegeven door groene paaltjes. De groene route beschrijft een 8. De lussen zijn afzonderlijk te lopen. De zuidelijke lus kunt u lopen vanaf de zuidelijke parkeerplaats. De noordelijke lus begint bij de andere parkeerplaats.

Het landijs

De Archemerberg is de noordelijkste uitloper van de Sallandse Heuvelrug. Dit uitgestrekte stuwwalcomplex is ontstaan in de voorlaatste ijstijd, de zogenaamde Saale-ijstijd, ongeveer 200.000 jaar geleden. Grote gletsjers kwamen vanuit Scandinavië naar het zuiden. Als een grote bulldozer schoven deze reusachtige ijspakketten het zand en grind dat rivieren voor die tijd hier afgezet hadden, voor zich uit. Enkele ijstongen zochten de lager gelegen rivierdalen op en konden zo ver Nederland binnendringen. Aan de zijkanten vormden deze ijstongen langgerekte stuwwallen. De ijstong die het IJsseldal binnendrong, stuwde aan de oostkant de Sallandse Heuvelrug op. Aan de andere kant ontstond het stuwwalcomplex van de Veluwe.

Dekzand

Het gebied waar u nu doorheen wandelt, heet heel toepasselijk 't Zand. Een deel is nog steeds een stuifzandgebied. Het meeste zand dat in Salland aan de oppervlakte ligt, is dekzand. Dekzand is in de laatste ijstijd, de Weichsel-ijstijd, ongeveer 50.000 jaar geleden, afgezet door de wind. Vandaar dat de wind ook nu er gemakkelijk vat op heeft. Tenminste, als er geen planten zijn die het zand vasthouden. Stuifzanden ontstonden vaak doordat er te veel schapen graasden op de heide of doordat de boeren te veel heideplaggen staken. Voor de boeren was deze grond waardeloos geworden. In onze ogen, honderden jaren later, zijn het waardevolle natuurgebieden.

Droge dalen

In het begin waren de stuwwallen heel wat hoger dan nu. Nadat het ijs verdwenen was, kregen de wind en het water vrij spel. Het eindresultaat ziet u nu: de toppen van de stuwwallen zijn afgeplat. Hier en daar zijn de flanken diep ingesneden. Dit zijn zogenaamde droge dalen. Tijdens de laatste ijstijd was de ondergrond bevroren. Water, regen- en smeltwater, kon niet de grond inzakken en stroomde over het oppervlak naar beneden. Doordat 's zomers de bovenste laag ontdooide, werd het zand en grind mee naar beneden genomen. De steil uitgeschuurde dalen zijn het resultaat.

Heide

Vanaf de top van de Archemerberg heeft u een goed uitzicht over Salland. Op het hoogste punt staat een R.D.-pijler. Deze steen is een vast punt van de rijksdriehoeksmeting. R.D. pijlers vindt u overal in Nederland, zo'n 20 tot 30 kilometer van elkaar. Op deze manier kon Nederland exact in kaart gebracht worden. De Archemerberg is een cultuurlandschap. De bossen zijn aangeplant en de heide die u overal om u heen ziet, wordt kunstmatig in stand gehouden. De eigenaar, Landschap Overijssel, laat op de Archemer- en de Lemelerberg een schaapskudde grazen. Dankzij de schapen blijft de heide overheersen. Vaak is begrazing alleen niet genoeg. Regelmatig moet de jonge opslag van bijvoorbeeld dennen, berken en krentenboompjes verwijderd worden.

Ontginnen

Aan de voet van de Archemerberg gaat de heide abrupt over in akkers en weilanden. Stel u voor: nog geen 100 jaar geleden was dit hele gebied, zover als u kunt kijken, ook heide. Door de introductie van de kunstmest hadden de boeren geen schapenmest meer nodig om de akkers vruchtbaar te maken. Geen schapen en dus ook geen heide meer. In een rap tempo werden de heidegebieden ontgonnen. De slechtste gronden, zoals de Archemerberg, werden overgeslagen.

Leemlaagjes

Het pad leidt u omhoog. Let goed op of u geen water over het pad naar beneden ziet stromen. In de helling bevindt zich een van de drie bronnen van de Archemer- en Lemelerberg. In het zand en grind van de stuwwal zitten af en toe leemlaagjes. Regenwater zakt door het losse materiaal naar benden maar kan niet door de leemlaagjes heen sijpelen. Op plekken waar deze leemlaagjes aan het oppervlak komen, treedt ook het water uit. Een bron dus.

De Dikke Steen

Het pad voert u om de bron heen en vlak daar achter…… De Dikke Steen. Een hele dikke steen, slechts voor een klein deel komt hij boven de grond uit. Het heeft eeuwen geduurd voordat deze steen zijn geheimen prijsgaf. Het lag voor de hand om te denken dat het een echte rots was. Echte rotsen, vast gesteente, en dat in Nederland. Helaas, na flink spitwerk bleek al snel dat het slechts een losse steen is. Toch leverde dit onderzoek een spannende anekdote op.
Het verhaal wil dat tijdens het graafwerk een stem werd gehoord. Een dreigende stem: De wereld zou vergaan als de steen vervoerd zou worden. Heeft men het zekere voor het onzekere genomen? De Dikke Steen is natuurlijk een zwerfsteen, één van de bewijzen dat er in Nederland landijs is geweest. Het landijs heeft deze stenen vanuit Scandinavië meegenomen. Dit is inderdaad wel een hele grote zwerfsteen. Hoe groot hij precies is, is niet bekend. Historische bronnen spreken over een grootste lengte van 22 voeten en een diepte onder de grond van 17 voeten. Voor Sallanders bestaat er trouwens geen twijfel: Dit is de grootste zwerfsteen van Nederland.

Drinkwater

In het bos ziet u af en toe waterputten. De Sallandse stuwwallen hebben een belangrijke functie in de drinkwatervoorziening van Oost-Nederland. Regenwater zakt gemakkelijk in het zand en grind naar beneden. Onderweg wordt het water op een natuurlijke manier gefilterd. Dit drinkwater heeft dan ook een prima kwaliteit.

De wandeling zit er weer op. U heeft nog niet genoeg gewandeld? Neem dan een kijkje in het zuidelijk deel, de Lemelerberg.