De Haarler enk
U wandelt nu weer op de Oude Deventerweg. De weg loopt geleidelijk omhoog over de Haarler Enk. Dit was de gemeenschappelijke akker van de boeren van de Haarler Marke. In die tijd hadden de boeren allemaal schapen. Overdag graasden de kuddes op de heide. Ieder avond werden de schapen op stal gezet. Op de bodem van de stal, de potstal, spreiden de boeren eerst een laag heideplaggen uit. Als deze plaggen doordrenkt waren met mest, bracht men een volgende laag op. Dit ging zo ieder keer door, totdat de schapen letterlijk met hun kop tegen de balken stonden. In het voorjaar werd dit mengsel van schapenmest en heideplaggen op het land uitgestrooid. Het resultaat van eeuwenlange bemesting ziet u om u heen: De Haarlerenk ligt duidelijk hoger.
Houtwallen
Kenmerkend voor een enk is de bolle vorm. Vanuit het midden van de akker werd de mest op het land gebracht. De enk werd begrensd door houtwallen. Door deze houtwallen konden schapen, maar ook het wild, moeilijker op de akker komen. De bomenrij aan uw rechterhand is een restant van deze houtwal.
Deze manier van landbouw, het heide-poststalsysteem, bleef in gebruik tot het einde van de vorige eeuw. De Marken werden ontbonden en de heidevelden verkocht. De onvruchtbaarste gedeelten werden opgekocht door kapitaalkrachtige burgers. Op de Sallandse Heuvelrug waren dit meestal textielbaronnen uit Twente. Op de oude heidevelden werden uitgestrekte productiebossen aangelegd.
Een kleurige berm
Een deel van de Haarlerenk is in bezit van Natuurmonumenten. Natuurmonumenten beheert deze akker zoals vroeger: met dierlijke mest en zonder bestrijdingsmiddelen. Meestal wordt er rogge en haver verbouwd. Kom hier zeker in de zomer eens wandelen. Korenbloemen, klaprozen en het akkerviooltjes zorgen voor een kleurige berm.
Nog niet genoeg gewandeld? De Sprengenbergroute is ook de moeite waard. Kijk ook even of de Informatieschuur open is. In de schuur is een kleine expositie ingericht over de Sprengenberg.
Zoeken
Het vertrekpunt van de twee wandelroutes op de Sprengenberg is steeds het parkeerterrein bij de Informatieschuur van boerderij De Pas van Natuurmonumenten. Tegenover de boerderij staan enkele knotlindes. Achter deze bomen heeft een herberg gestaan. De Oude Deventerweg was vroeger een belangrijke doorgaande verbinding. In deze herberg vonden altijd de jaarvergaderingen, de "holtsprake", van de Marke van Haarle plaats. Tot het einde van de vorige eeuw waren de boeren binnen een Marke georganiseerd. De grond binnen de Marke werd gemeenschappelijk gebruikt.
Het eerste deel van de wandeling loopt u door de bossen. U wandelt enkele honderden meters langs een zandweg. Daarna slaat u linksaf. De weg die u de komende 2 km blijft volgen gaat kriskras door de bossen heen. Soms is het pad wat breder, een enkele keer zelfs heel smal. Op één plek heeft u een uitzicht over de heide van de Koningsbelt. Een afwisselende route.
Deze schaapskooi is slechts 10 jaar in gebruik geweest. Rond 1960 verdiende hier een herder nog zijn karige boterham. De schapen graasden op de heide van de Koningsbelten.
