Stichting IJssellandschap: Het Oostermaet
De naam 'Landgoed Het Oostermaet' wekt de suggestie van een eeuwenoud landgoed. Niets is echter minder waar, want op dit landgoed heeft, voor zover bekend, nooit een adellijk huis of havezate gestaan. Ook de huidige boerderij 't Oostermaat, gebouwd in 1924, heeft geen voorlopers in de adellijke sfeer.
In het stadsarchief van Deventer wordt vermeld dat al in 1558 het deel van de Gooiermarke dat Oostermaet werd genoemd, aan het Heilige-Geest-Gasthuis in gebruik werd gegeven. Omstreeks 1600 wordt voor het eerst melding gemaakt van een boerderij op Het Oostermaet. In die tijd werd er ook begonnen met het vruchtbaar maken van kleine percelen grond. Naarmate er meer grond in cultuur werd gebracht werden er meer boerderijen gebouwd. Ze kregen mooie namen die tot op heden bewaard zijn gebleven: Het Oostermaat, Groot Brander, Klein Brander, Oosterhof en Westerhof. Deze boerderijen zijn te herkennen aan de rode luiken met donkergroene randen. De fraaiste boerderij in deze omgeving is zonder twijfel het Rijksmonument Groot Brander aan de Oerdijk, richting Okkenbroek. Deze in 1675 gebouwde boerderij heeft in de gevel aan de weg een opvallende ronde uitbouw, een 'karnhuis'. Hier liep vroeger het paard zijn rondjes, waardoor de molen in beweging werd gezet en de boter uit de melk werd gehaald. Ook de pomp en het bakhuis of 'kookhuus' zijn nog authentiek.
Naast de roodgroene luiken kregen de boerderijen ook vaak een serie eiken op het erf. Het bestuur van de Verenigde Gestichten had de gewoonte om op elk erf net zo veel eiken te planten als er bestuursleden waren. Ook werden er perceeltjes verpacht aan keuters, die er een huisje bij bouwden. Een dergelijk huisje werd een kot of kate genoemd. Namen die eindigen op -cate of -kate verwijzen naar een 'keuterverleden'. Bij de verdeling van de gemeenschappelijke gronden kregen deze keuterboertjes vaak de gelegenheid om de stukjes grond, die ze geleidelijk bij hun katerstede hadden getrokken, te kopen.
In feite is het landgoed ontstaan en bewaard gebleven omdat het voor de landbouw ongeschikt was. Op kaarten van omstreeks 1600 is te zien dat het gebied tussen Espelo (gemeente Holten) en Lettele een moerassig restgebied was. De boeren uit de omgeving zagen geen kans om de waardeloze gronden in cultuur te brengen. De bodem bestaat hier uit podzolgronden. Podzol is een Russisch woord en betekent askleurige bodem. Podzolbodems ontstaan op hooggelegen zandgronden, waar humuszuren door het zand sijpelen en een arme uitgespoelde grond achterlaten. Op deze arme grond groeide hoofdzakelijk heide. Tot in de vorige eeuw had men vanaf hier een heldere blik op de Deventer kerken. De meeste bossen en bomenlanen zijn dus hoogstens 150 jaar oud.
Toen men in de negentiende eeuw begon met het aanplanten van productiebossen, werd er op de heidevelden veel gebruik gemaakt van de grove den. De grove den is een weinig kieskeurige boomsoort, die ook op arme gronden als deze stand houdt. De grove den moet worden beschouwd als een pionier. Op kale gronden verschijnt hij als eerste boom en maakt de omstandigheden geschikt voor de komst van andere vegetatie. Maar Het Oostermaet bestaat niet alleen uit hooggelegen podzolbodems. Het landgoed wordt ook doorsneden door twee dalvormige dekzandlaagten, waarin oorspronkelijk löss en beekklei zijn afgezet. Rechts van het kerkenpad ligt de Vloedgraven, die nu in gekanaliseerde vorm de Letteler leide heet, maar ook links is een langgerekte dalvormige laagte teruggevonden, die later met zand is ondergestoven. Beide zijn restanten van de oude afvoergeulen van het smeltwater dat tijdens het smelten van de ijskap zijn weg naar de IJssel zocht.
Omstreeks 1900 kocht Mr. Abraham Capadose Het Oostermaet met de bedoeling er een groot jachtterrein van te maken. Van de omringende boeren werden nog enkele stukken grond bijgekocht, waardoor het landgoed zijn huidige vorm en omvang kreeg. Ook liet de heer Capadose twee jachthuizen bouwen. In 1922 bood Capadose het landgoed per advertentie te koop aan. De heer Birnie, directeur van exploitatiemaatschappij Davo (van de gelijknamige bierbrouwerij), werd de nieuwe eigenaar. In het midden van de jaren zestig werd het landgoed opnieuw te koop aangeboden.
Het Oostermaet en Stichting IJssellandschap
In 1965 werd Het Oostermaet door de gemeente Deventer en de Stichtingen De Verenigde Gestichten en Het Burgerweeshuis en Kinderhuis voor gezamenlijke rekening aangekocht. Later werd de Stichting De Verenigde Gestichten (vanaf 1986 Stichting IJssellandschap) de enige eigenaar. Het beheer van het gebied is gericht op duurzame instandhouding en zo mogelijk uitbreiding van de bossen. Het tot stand brengen van een gemengd bos met zowel naaldhoutsoorten (grove den, lariks en fijnspar) als loofhoutsoorten (inlandse eik, beuk, berk en els) staat hierbij centraal. Een andere doelstelling is de instandhouding en restauratie van een aantal karakteristieke elementen, zoals lanen, paden, houtwallen, bosranden en waterpartijen. Een bijzonder landschappelijk element vormen de rododendrons, die hier door Mr. Abraham Capadose in het begin van de twintigste eeuw zijn geplant. Hij was een gepassioneerd jager en rododendrons zijn zeer geschikt als schuilplaats voor het wild. Tegenwoordig zijn de rododendrons een visitekaartje van het landgoed, vooral gedurende de bloeitijd in mei en juni.
Zoeken
