Stichting IJssellandschap: De Haere

Net als veel andere Sallandse havezaten kende De Haere een bewogen geschiedenis die teruggaat tot in de late middeleeuwen. De Hof ter Hare (Haer) kwam al in veertiende-eeuwse documenten voor. Bekende Sallandse geslachten als Van Oldeneel, Van Coevorden en Van Suchtelen hebben er in de loop der eeuwen gewoond.

Het huidige landhuis heeft in een aantal fasen zijn huidige omvang en karakter gekregen. Het begon in 1559, toen Hendrik van Oldeneel een nieuw huis 'timmerde'. Dit jaartal werd in een steen voor het huis aangebracht. In de zeventiende eeuw was De Haere een middelgrote havezate, die in de vuurstedenbelasting werd aangeslagen op 5 vuursteden en een oven. De Van Oldeneels wensten rooms-katholiek te blijven en dit betekende dat zij één van de grootste voorrechten van het bezitten van een havezate, het bijwonen van de vergaderingen van de Ridderschap van Overijssel, niet konden genieten. Het lid zijn van de 'gereformeerde kerk' was naast de eis van gegoedheid een belangrijke voorwaarde om 'ten landdage verschreven te worden'. Het recht op verschrijving was 'slapend' . Toen de laatste Van Oldeneel, Derk, in 1675 ongehuwd maar niet kinderloos stierf, vererfde de Haere op de zoon van zijn zuster, Jan van Coeverden. De Van Coeverdens hebben de Haere tot 1746 in bezit gehad. In dat jaar kocht de Deventer wijnkoper Arnoldus van Suchtelen 'het aloude adellijk huis de Haer c.a.' aan voor 7.350 gulden. Tegelijkertijd kocht hij erve en goed Graskamp voor 2.110 gulden.

Omstreeks 1778 heeft er een ingrijpende verbouwing van De Haere plaatsgevonden. De toenmalige bewoner, Jan van Suchtelen, wilde het huis aanpassen aan de veranderde eisen des tijds. Ook het feit dat hij 10 kinderen moest huisvesten heeft een belangrijke rol gespeeld. De Haere werd 'grootendeels van nieuws opgetrokken'. Bij de verbouwing ontstond een omgracht hoofdgebouw met twee vooruitspringende vleugels, met daartussen een portiek en balkon. Inmiddels had De Haere een lanenstelsel gekregen in de vorm van een uitgerekt wybertje volgens de principes van de Franse geometrische aanleg.

In 1840 komen we voor het eerst de naam Voûte tegen in verband met de Haere. De weduwe van Pierre Voûte kocht het huis met landgoed destijds op een openbare verkoop. Zeven jaar later verkocht zij het weer aan Jhr. Charles Smissaert. Na wat heen en weer gepraat over wat er onder vaste goederen verstaan moest worden (vallen spiegels met vergulde lijsten in de grote en kleine zaal hieronder?), bewoonde Smissaert De Haere tot zijn vrouw overleed in 1866. In deze periode heeft het park een geheel ander aanzien gekregen. Niet langer waren de principes van de geometrische aanleg heilig, maar werden er tuinen en parken aangelegd in de landschappelijke stijl. Gestreefd werd naar een natuurlijke eenheid tussen de tuinen en het omringende landschap. Kenmerkend hiervoor is het open karakter van de aanleg, met grote open weiden, vijvers en doorzichten over deze open ruimten naar karakteristieke punten buiten het landgoed. Zo werden in het midden van de negentiende eeuw vijvers met elkaar verbonden, kreeg de buitengracht zijn huidige omvang en kwam er een brug over de gracht ten behoeve van een wandeling door het grote weiland. In die tijd werd ook de Haereweg aangelegd, waarna de IJsseldijk voortaan de 'voorkant' van het landgoed werd. De centrale zichtas naar het oosten werd uitgebreid tot 't Nijendal. Aan het eind van de negentiende eeuw raakte dit neogotische kasteel, eigendom van Groot Hoenlo, als gevolg van grote financiële nood in verval en werd het op afbraak verkocht.

Na de dood van mevrouw Smissaert ging De Haere onder de hamer. De 'verkoopcatalogus' gaf destijds de volgende omschrijving: 'Dit landgoed, parksgewijze aangelegd met talrijke zware opgaande eiken- en beukenboomen, aangename en schaduwrijke wandelingen met geaccidenteerd terrein, doorsneden door waterpartijen, bestaat verder uit een elegant gebouwd heerenhuis met torens, geheel door grachten omringd....'. Het goed bestond verder uit een 'ruim geplafonneerd koetshuis met annexe ruime billartkamer' en een portierswoning in 'zwitserschen' stijl. Ook de banken in de kerk en het mederecht om de predikant in Olst te mogen aanstellen behoorden tot de bezitting. Het gevolg van deze openbare verkoop was dat de Haere opnieuw in buitenlandse handen kwam. De heer Pierre Gustave Voûte uit Parijs kocht het en nam er zijn intrek. Voûte was een zonderling figuur, waarvan het verhaal wil dat hij in Parijs gevangen was genomen op verdenking van spionage en sindsdien 'de weg kwijt was'.

In 1870 startte Voûte op De Haere met ambitieuze bouwplannen. Hij wilde zijn stempel op het landgoed drukken door de bouw van een dakruiter en een torenkamer in neoclassicistische stijl. Daarnaast liet hij in 1870 als tuindecoratie een 'ruïne-folly' bouwen, een onafgemaakte ronde toren van het donjontype met schietgaten, met daaraan vast een deel van een verdedigingsmuur. Een schijnruïne, zoals in zijn vaderland wel meer voorkwam. Niemand begreep wat de bedoeling was van deze zonderlinge bouwheer. 'Het zal wel een watertoren zijn, die door financiële problemen niet echt van de grond is gekomen,' was de algemene opinie. Ook dominee Craandijk sprak in zijn bekende boek 'Wandelingen door Nederland' (1882) zijn verbazing uit over de onvoltooide toren. '' t Bezit van zulk een woonstede als de Haere is, schijnt den bouw van een geimiteerd middeleeuwschen burgt overbodig te maken.' Het schijnt dat Voûte van plan was om een onderaardse gang van het kasteel naar de toren te realiseren. Hoe het ook zij, Voûte was een kleurrijke eigenaar. Het geldgebrek werd echter dusdanig nijpend dat hij veel van zijn 'fantastische' plannen niet kon realiseren.

Toen Voûte in 1901 stierf, liet hij het landgoed na aan zijn huishoudster. Deze verkocht het onmiddellijk aan de eigenaar van het naburige Hoenlo, Teding van Berkhout. Via zijn dochter en haar man kwam de Haere in handen van de familie Des Tombes, een geslacht van industriëlen uit Den Haag. Zij lieten het huis verbouwen door de architect J.J van Nieukerken. Tegelijkertijd werd de tuin verfraaid en werd een zichtas naar boerderij de Graskamp gecreëerd. Vanaf 1915 werd het kasteel verhuurd voor 1 gulden per jaar, op voorwaarde dat bos en tuin onderhouden werden. Na 1935 is het geheel in verval geraakt.

De Haere en Stichting IJssellandschap

De laatste erfgenaam, Frederik des Tombes, verkocht het gehele bezit in 1962 aan de gemeente Deventer. De gemeente gaf het landgoed in beheer aan de Stichting 'De Verenigde Gestichten'. Het landhuis zelf verhuurde men aan de Stichting 'Vrienden van De Haere', bestaande uit een aantal studenten die het landhuis als weekendhuis gebruikten. Het beheer van het park bleef in eerste instantie beperkt tot bosbeheer, hetgeen het parkkarakter geen goed heeft gedaan. Veel historische paden zijn verdwenen of omgelegd. Ook de diversiteit aan boomsoorten liet te wensen over; tot voor kort werden vooral beuken aangeplant.

In 1996 wordt het landgoed in zijn geheel door de gemeente verkocht aan Stichting IJsellandschap. De verhuur van het landhuis aan de 'Vrienden van De Haere' werd beëindigd. Er waren reeds plannen om het landgoed en het kasteel weer in oude luister te herstellen en deze werden nu in praktijk gebracht. In 1997 is gestart met een restauratie van het kasteel en het herstel van het park. Omdat op het landgoed diverse stijlen uit verschillende perioden zijn toegepast, moest eerst de vraag beantwoord worden welke stijl als uitgangspunt zou worden genomen: de Franse geometrische stijl (uit de tweede helft achttiende eeuw) of de Engelse landschappelijke stijl (uit het midden van de negentiende eeuw). Op basis van plannen van landschapsarchitect Ivo Jansen werd besloten om een mix van beide stijlen te gebruiken bij de restauratie. Binnen de grote lijnen van de geometrische stijl zijn de vlakken volgens de landschappelijke stijl ingevuld. De restauratie van kasteel en park is in 1999 afgerond.

Doelstelling van Stichting IJssellandschap is om naast het behoud en/of de versterking van cultuurhistorische en natuurhistorische waarden ook te streven naar een koppeling van bezit en functioneel gebruik. Voor de Haere heeft dit geresulteerd in een combinatie van woon- en werkruimte. Het huis dient als kantoorruimte voor de medewerkers van de stichting (1e verdieping) en de benedenverdieping krijgt medio mei 2009 een openbaar karakter zodat men na een wandeling kan genieten van ondere andere een kop koffie of thee. Verschillende evenementen worden er georganiseerd zoals de "Tuin der Lusten" en het communityfestival. Het hele jaar door is in het openbare landschapspark rondom de Haere in de oude ruine ('de folly') een muzikaal kunstwerk te beluisteren van Andre Manuel, is er door kunstenaars van Beeldhout uit Arnhem voor gezorgd dat een oude beuk refereert aan de koude oorlog en kan de wandelaar nu is van dichtbij uitvinden hoe een zonnewijzer (de grootste van Europa?) nu precies werkt. Kortom de Haere te Olst is een bezoek meer dan waar.

Met het oog op de IJssellinie wordt een wandelroute gerealiseerd langs de verschillende bunkercomplexen met een informatiebordje bij elk complex. Daarnaast wordt gewerkt aan herstel van de hospitaalbunker in samenwerking met de Stichting Functioneel Bunkerbeheer.

		Natuurlijk.nl wordt gesponsord  door  TopRelais: Voor een authentieke vakantiehuis | TopHomes: Vakantiehuisjes in 22 landen | TopRentals: Vakantiehuizen in Afrika, Amerika, Azië en Europa | Wereldpagina: Reisgids met vakantiewoningen en appartementen | Vakantieglobe.nl: Vakantiehuizen op de kaart