Archief 1999: Bomen weg voor natuur: Het Luttenberger ven
Een van de mooiste stukjes natuur rond Raalte is naar mijn idee het Luttenbergerven. Ik hoorde laatst iemand opmerken dat 't venne het grootste aaneengesloten stuk blauwgrasland van Nederland is. Of dit waar is, weet ik niet. Zeker is wel, dat goed ontwikkeld blauwgrasland in Nederland zeer zeldzaam is geworden.
Dit jaar is Staatsbosbeheer, de eigenaar, flink in het Luttenbergerven aan het werk geweest. Sloten zijn gedempt en bomen gekapt. Vooral dit laatste is opvallend. De idyllische toegangsweg vanaf de Ganzenweg is veranderd in een kale onbegroeide strook, dwars door het gebied. Op het eerste gezicht een vreemde ingreep. Voor mij was het in ieder geval reden genoeg om een bezoek te brengen aan Ton Klomphaar, boswachter van Staatsbosbeheer. Dankzij Ton weet ik nu waarom het Luttenbergerven inderdaad heel bijzonder is. En ook, dat over een aantal jaren 't venne nog mooier zal zijn.
Van nat naar droog
Het Luttenbergerven vormt een natuurlijke laagte in het gebied ten zuiden van Lemelerveld. Naar het oosten, richting Sallandse Heuvelrug, loopt het terrein geleidelijk omhoog. Aan de westkant ligt een hogere paraboolvormige dekzandrug, ongeveer vanaf de Rekoplas, via de Posthoorn, tot het industrieterrein van Lemelerveld. Door deze hoogteverschillen heeft dit gebied een bijzondere waterhuishouding. Op korte afstand van elkaar komen verschillende overgangen, gradiënten, voor: van heel nat naar heel droog. Voedselarm regenwater zakt in de goeddoorlatende dekzandrug gemakkelijk naar beneden. Het grondwaterpeil is hier laag. Absoluut gezien echter ligt dit peil hoger dan het Luttenbergerven. Hierdoor is er een grondwaterstroom van de dekzandrug naar het Luttenbergerven. Onderweg lost in het water kalk op. Dit met kalk verrijkte voedselarme (regen)water komt in het ven als kwelwater omhoog. Precies hieraan dankt het gebied zijn bijzondere plantengroei: Blauwe knoop, Welriekende nachtorchis, Gevlekte orchis, Klokjesgentiaan, Parnassia, Spaanse Ruiter. Kenmerkende soorten van het blauwgrasland: te veel om op te noemen.
De laagste delen
De laagste delen van het Luttenbergerven staan een groot deel van het jaar onder water. Ook hier zorgt het kalkrijke en voedselarme kwelwater voor een interessante plantengroei: Tormentil, Waternavel en Moerasviooltje. Het hoger gelegen deel, richting zandrug, ligt te hoog voor kwelwater. Dit deel wordt direct gevoed door regenwater. Het grondwater is dus zuurder. Het blauwgrasland maakt hierdoor plaats voor de natte heide. Op deze plek voelen bijvoorbeeld Zonnedauw en dopheide zich thuis.
Beheer
Het Luttenbergerven is nooit intensief bewerkt. Het is gebruikt als hooiland en er werd natuurlijk veen gestoken. In het gebied zijn nog resten te herkennen van oude legakkers. In de jaren '60 kwam het Luttenbergerven na een ruilverkaveling in bezit van Staatsbosbeheer. Vanaf die tijd wordt er weer regelmatig gemaaid. De laatste 20 jaar is er ook geplagd. Dankzij dit op verschraling gerichte beheer is het gebied redelijk voedselarm gebleven.
De sloten die door het gebied liepen, zorgden in droge tijden voor de aanvoer van regenwater uit de omringende landbouwgronden. Zuurder, maar ook voedselrijker water. Het kwelwater werd door de aanvoer van dit water tegengehouden. In een natte periode voerden de sloten het kwelwater weer te snel af. Sinds dit jaar zijn de meeste sloten in het Luttenbergerven gedempt. De oorspronkelijke kwelstroom is hierdoor hersteld.Het Luttenbergerven maakt dus met opzet geen deel uit van het in uitvoering zijnde plan van Waterschap Salland om gebiedsvreemd water aan te voeren. Dit water is te zuur en te voedselrijk voor het kwetsbare Luttenbergerven. Nog niet alle sloten zijn verdwenen. Staatsbosbeheer is nog in overleg met Waterschap Salland om ook deze laatste sloten te dempen.Het uiteindelijk resultaat van deze ingrepen is dat de kwelstroom vergroot wordt. In een droge tijd blijft het gebied natter. Het Luttenbergerven is hierdoor minder kwetsbaar geworden.
Plantengroei
Het beleid van Staatsbosbeheer is sterk gericht op de plantengroei. Insecten volgen dan vanzelf. Het belangrijkste uitgangspunt is het behoud van het blauwgrasland. Hiermee is ook mijn verbazing verdwenen: door het kappen van de bomen en struiken is er meer ruimte gekomen voor het weidegebied. Jammer genoeg is het Luttenbergerven niet voor publiek vrij toegankelijk. Wel is het altijd mogelijk om een excursie aan te vragen bij Sjaak van Dijk, boswachter-voorlichting Staatsbosbeheer. Een idee voor een volgende IVN-excursie?
Math Berkers
Kleefkruid, oktober 1998
Zoeken
