Zeer zeldzaam kranswier in De Wieden
Eind september heeft beroepsvisser Wiek Smit een spectaculaire ontdekking gedaan in het waterrijke natuurgebied De Wieden (Noordwest-Overijssel). Hij trof een hem onbekende waterplant aan en ging ermee naar Vereniging Natuurmonumenten, beheerder van het gebied. Het Nationaal Herbarium Nederland in Leiden heeft het vermoeden van Natuurmonumenten bevestigd dat het gaat om . Dit is een zogenaamde Rode Lijst 1-plant, een in Nederland met uitsterven bedreigde soort. Tot nog toe kwam de plant in Nederland nog slechts op twee locaties voor: in het Naardermeer en in een recreatieplas in Joure. Ook wereldwijd gezien is klein glanswier een zeldzaamheid. Natuurmonumenten en Waterschap Reest en Wieden zijn enthousiast over de vondst. De aanwezigheid van deze zeldzame plant toont aan dat de kwaliteit van het water de laatste jaren aanmerkelijk is verbeterd. Het water in De Wieden is veel minder troebel dan voorheen en bevat minder meststoffen.
Nitella hyalina, oftewel klein glanswier, foto: Landelijk Informatiecentrum voor Kranswieren
Terug van weggeweest
Smit deed zijn vondst in het Zuideindiger Wijde, één van de meren in het laagveenmoerasgebied. Tot 1969 kwam het klein glanswier hier nog in kleine hoeveelheden voor en tot in 1980 ook in de Oostelijke Vechtplassen. Daarna kwam de plant in Nederland alleen nog in het Naardermeer voor. In augustus van 2001 werd dezelfde plant na een eeuw afwezigheid in Friesland weer aangetroffen in een zandwinplas bij Joure. Nitella hyalina bleek bij nader onderzoek in het Zuideindiger Wijde in flinke hoeveelheden te groeien: één plek van een kwart hectare, één strook van 165 meter lang en meer dan tien kleinere groeiplaatsen, waarvan vier groter dan 100 m².
Meest noordelijke vindplaats
De aanwezigheid van kranswieren (waartoe klein glanswier behoort) duidt op helder, schoon en fosfaatarm water. Het zijn pionierplanten, meestal opgevolgd door hogere waterplanten als fonteinkruiden en waterlelies. Jarenlang kunnen kranswieren velden blijven vormen. Ze houden hun eigen leefomgeving in stand, doordat zij het opwervelen van zand en modder tegengaan, voedingsstoffen vastleggen en algenremmende stoffen afscheiden. Klein glanswier komt in West-Europa slechts op enkele plekken voor. Nederland is de meeste noordelijke vindplaats, op een geïsoleerde groeiplaats in Zuid-Finland na. Nitella hyalina groeit langs de ondiepe, zandige rand van meren met helder kalkrijk water (in zuidelijker landen ook in kalkarm water). De dikke slijmlaag van het klein glanswier beschermt tegen uitdroging als de groeiplaats een dag of wat zou droogvallen.
Natuurwinst door waterbeheer
De terugkeer van het klein glanswier in De Wieden onderstreept het belang van een goede waterkwaliteit voor de natuur. Waterschap Reest en Wieden verplaatste enkele jaren geleden de waterinlaat voor De Wieden en Weerribben van Ossenzijl naar het gemaal Stroink, omdat werd verwacht dat dit de waterkwaliteit in het natuurgebied ten goede zou komen. Ook werd een flexibeler waterpeil toegestaan. Sindsdien is nauwelijks inlaat van gebiedsvreemd water nodig geweest, ook door de sindsdien zeer natte zomers. De eerste positieve effecten zijn er nu. Schoner water betekent verhoogde natuurwaarden. Op diverse plaatsen in De Wieden zijn velden van kranswieren teruggekeerd. In het Zuideindiger Wijde groeit niet alleen het uiterst zeldzame klein glanswier, er zijn ook uitgestrekte velden van de eveneens zeldzame soorten sterkranswier (Nitellopsis obtusa) en puntdragend glanswier (Nitella mucronata) gevonden. Deze drie soorten zijn na een lange afwezigheid terug in De Wieden. Ook het zeer zeldzame ruw kransblad (Chara aspera) groeit er, samen met twee algemenere soorten kranswier. Al met al is de aangetroffen kranswiervegetatie in de Zuideindiger Wijde volgens ecologen een voorbeeld 'volgens het boekje', oftewel zeer compleet.
Nitellopsis obtusa, gedeelte van een mannelijke plant, foto: Landelijk Informatiecentrum voor Kranswieren
Samenwerking
Het verbeteren van de waterkwaliteit is gewoonlijk een langdurig en vaak ook kostbaar proces, waarbij een goede samenwerking met het betreffende waterschap een voorwaarde is. Natuurresultaten zoals die in De Wieden maken dat natuurbeschermers en waterschappen dit werk met groot enthousiasme voortzetten. Wie het beroemde, sierlijk vertakte wier wil zien, kan terecht bij Bezoekerscentrum De Wieden van Natuurmonumenten in Sint-Jansklooster. Daar zijn enkele exemplaren tentoongesteld.
Zoeken
