De Wieden: Natuur van Europese klasse
De Wieden in de Kop van Overijssel is met 5700 ha water, riet, gras- en hooilanden en moerasbos een van de grotere gebieden van de Vereniging Natuurmonumenten. Samen met De Weerribben van Staatsbosbeheer vormt De Wieden het grootste aaneengesloten laagveenmoeras van West-Europa.
Het gebied dat wij nu De Wieden noemen, ligt tussen twee stuwwallen: het Hoge Land van Vollenhove en het gebied rond Steenwijk. Dit land was in vroeger tijden erg drassig en er stroomden verschillende rivieren. Daar waar het water stagneerde, ontstonden rietvelden met veel grote zeggen en veenmos. Deze planten hebben vooral gezorgd voor de vorming van laagveen in De Wieden.
In de Middeleeuwen was al bekend dat gedroogd laagveen (turf) goed te gebruiken was als brandstof. Vooral in de 17e eeuw ontstond een bloeiende handel in turf. In Blokzijl, Vollenhove en Zwartsluis kunt u nog de huizen zien die in die periode van welvaart zijn gebouwd.
De Wieden ontstaan
De verveners baggerden het veen in stroken van zo'n 30 meter breed. Voor het veen in de plaats kwam water: het trekgat. Tussen de trekgaten (de weren) liet men stroken land intact, om het veen erop te leggen om te drogen. Dat waren de legakkers of de ribben. Deze legakkers waren niet breed, omdat de verveners zoveel mogelijk turf wilden winnen. Met hevige stormen en hoog water verdwenen deze legakkers (en in 1776 zelfs het dorp Beulake) onder de waterspiegel. De vervening en de stormen zorgden voor steeds meer open water in het gebied. Men gaf deze plassen namen die op -wijde eindigen: bijvoorbeeld Beulakerwijde, Belterwijde. Wijde spreek je hier uit als wiede. Vandaar de naam van het gebied: De Wieden.
Vaarboeren
Toen de inkomsten uit de vervening terugliepen, zochten de turfstekers andere middelen van bestaan. Op de overgebleven legakkers werd geboerd. Men hield er vee, hooide het gras en maaide het riet. Al het vervoer moest over water. In het mooie dorp Dwarsgracht kunt u ook nu nog enkele "vaarboeren" tegenkomen.
De meeste boeren waren tegelijkertijd visser of exploiteerden een eendenkooi. Toen de inkomsten van het vee terugliepen, veranderde veel hooiland in rietland.
Water wordt weer land
Verlanding is kenmerkend voor gebieden waar veen werd gebaggerd. De stroken water, de trekgaten, groeiden geleidelijk dicht met allerlei planten, bijvoorbeeld krabbescheer. Na verloop van tijd kun je erop lopen, hoewel de (drijvende) grond onder je voeten griezelig golft en trilt: het water is veranderd in een "trilveen" of in een "kragge". Hier groeien vaak uiterst zeldzame planten.
De bodem van trilveen wordt steeds steviger en er groeien struiken en bomen op, vooral wilg, els en berk. Als de natuur zijn gang kan gaan, ontstaat er uiteindelijk een moerasbos op de plaats waar eerst water was.
Graafmachines
De verschillende stadia van verlanding hebben allemaal hun eigen waarde voor de natuur. Bij ieder stadium horen specifieke planten en dieren. Natuurmonumenten beheert De Wieden daarom zo, dat verspreid over het gebied alle stadia van verlanding aanwezig zijn. Dat betekent dat regelmatig met behulp van graafmachines nieuwe trekgaten worden gegraven.
Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer werken samen in een groot project om verzuurd trilveenrietland om te vormen tot jong bloemrijk rietland, zodat dit jonge rietland met trilveensoorten weer alle kans krijgt.
Planten en dieren
Vele dieren bevolken De Wieden. De vogels zijn het opvallendst aanwezig, maar er leven ook flinke aantallen reeën. Op drijvende planten als krabbescheer broedt de zeldzame zwarte stern. De roerdomp hoort u als u geluk heeft tussen het riet. Aalscholvers broeden in De Wieden in grote aantallen in een kolonie bij de bakkerskooi. U kunt de aalscholverkolonie bezoeken met een vaarexcursie van Natuurmonumenten.
Rietsnijders
Het riet in De Wieden wordt jaarlijks gemaaid door vele plaatselijke rietsnijders en verkocht als dakbedekking. Een klein deel blijft staan voor enkele bijzondere vogelsoorten. Voor vogels is (overjarig) riet belangrijk: grote karekiet, snor, baardmannetje en kiekendief nestelen er.
Op de hooilanden bloeien in de zomer prachtige bloemen, zoals ratelaar, echte koekoeksbloem, moeraskartelblad en een aantal soorten orchideeën. In het voorjaar vallen de grote aantallen dotterbloemen op. Hier komen ook de zeldzame grote vuurvlinder en zilveren maan voor.
U wilt meer weten van De Wieden? Neem in ieder geval een kijkje bij het Bezoekerscentrum De Wieden.
Deze tekst kwam tot stand in samenwerking met
Zoeken
