Een kijkje achter de schermen van de Kloosterkooi
'Staat vrij op met de Son;
sweet vrij leet pijn en kommer,
Lijt hitte ende kou,
wert door den arbeyt krommer'.
Zo omschreef Rychelsma in 1622 het leven van een kooiker. Een eeuwenoud, typisch Nederlands beroep. Toch is het kooibedrijf bij veel mensen onbekend. Een eendenkooi was oorspronkelijk een middel om eenden te vangen voor de slacht. Tegenwoordig zijn het waardevolle natuurgebiedjes, waar eenden alleen nog worden gevangen en geringd voor wetenschappelijk onderzoek.
De Kloosterkooi in het nationale park De Weerribben is één van de 32 eendenkooien die Staatsbosbeheer onder haar hoede heeft. Hij wordt uitsluitend als 'demonstratiekooi' gebruikt en is bedoeld om u in te wijden in de geheimen van de eendenkooi.
De werking van een kooi
Een eendenkooi is een door bos omgeven waterplas waar met behulp van vanginstallaties eenden worden gevangen. Er lopen sloten met een bocht van de plas af, zodat je vanaf de plas het einde van de sloten niet kunt zien. Het zijn de vangpijpen, die met netten en gaas overspannen zijn. Langs de vangpijpen staan rietschermen waarachter de kooiker zich verschuilt. Voor het vangen van wilde eenden maakt de kooiker gebruik van zogeheten 'lokeenden', makke eenden die de kooi niet verlaten. De kooiker strooit wat voer in de vangpijp waar de lokeenden op af komen. Zij nemen hun wilde soortgenoten mee. De kooiker sluipt vervolgens onzichtbaar voor de eenden terug en laat zich achter de eenden weer zien. De lokeenden kennen de kooiker en zwemmen rustig terug naar de kooiplas. De wilde eenden schrikken echter en vluchten verder de vangpijp in. Ze komen nu in het laatste deel van de pijp. Daarachter zit een afsluitbaar vanghokje waar de kooiker zijn eenden uit kan halen.
Hendrik ten Klooster
De Kloosterkooi is één van de zeven nog geregistreerde eendenkooien in de kop van Overijssel. Hij werd in 1902 door Hendrik ten Klooster gebouwd. Het was de tweede eendenkooi in de Weerribben. De iets zuidelijker gelegen 'Kooi van Pen' was reeds in 1884 gebouwd en is met 18 vangpijpen de grootste eendenkooi van Europa.
Ook de Kloosterkooi mag er zijn. De kooi bestrijkt een oppervlakte van bijna 18 hectare en heeft zes vangpijpen (vroeger waren dit er elf). In 1957 werd de Kloosterkooi door Staatsbosbeheer aangekocht en in 1986 werd de kooi uitvoerig gerestaureerd. Ook nu weer is de kooiker een Ten Klooster. Een naam die men trouwens regelmatig tegenkwam - en komt - in het kooibedrijf.
Landkooi
Geografisch gezien onderscheidt men drie soorten kooien, namelijk zee-, rivier- en landkooien. De Kloosterkooi wordt beschouwd als een landkooi/ eendenkooi/zomerkooi van het Overijsselse type. Worden in een kooi hoofdzakelijk wilde eenden gevangen, dan noemt men deze kooi een eendenkooi. Zodra echter het zogeheten 'blauwgoed' de vangst bepaalt, dan noemen we deze kooi een blauwgoedkooi. Onder 'blauwgoed' verstaat de kooiker de slobeend, zomertaling, wintertaling, pijlstaart, smient en krakeend. Ook de duikeenden (o.a. kuifeend, tafeleend) rekent hij tot het blauwgoed. Als de meeste eenden gevangen worden vóór 1 november, dan is het een zomerkooi. Worden de meeste eenden na 1 november gevangen, dan is het een winterkooi.
Rust
Een ander begrip van het kooikersbedrijf is het 'afpalingsrecht'. Dit houdt in dat er binnen een vastgestelde straal vanuit het midden van de kooi geen lawaai mag worden gemaakt. Zo blijft de rust rondom een eendenkooi gewaarborgd. Het is een oeroud recht, dat nog stamt uit de tijd van Karel V (circa 1550).
De Kloosterkooi heeft geen afpalingsrecht.
Een prachtig kooibos
's Zomers waant men zich rond de kooiplas van de Kloosterkooi in een weelderige groene wereld. Het zijn oude elzenbossen met els, es, zomereik en grauwe wilg, die zich in deze vochtige omgeving uitstekend
thuisvoelen. Onder de bomen concurreren talloze plantensoorten met elkaar om de beste plekjes, zoals moerasvaren, gele lis en allerlei zegge- en mossoorten. Bitterzoet, kamperfoelie en hop slingeren zich om de boomstammen. In de Kooi van Pen groeit ook het vrij zeldzame heksenkruid.
Vogelparadijs
Ooit werd de Kloosterkooi gebruikt voor broodwinning. Nu fungeert de kooi als cultuurhistorisch monument en als verblijfplaats voor planten en dieren, die de rust op prijs stellen. Vooral voor vogels is de Kloosterkooi een waar paradijs. Veel soorten bouwen hier hun nest, waaronder roofvogels en uilen. Ook de grote bonte specht heeft zijn plaats gevonden. Zangvogels zoals de wielewaal, spotvogel en de rietzanger laten zich eveneens horen. In de winter willen het ijsvogeltje of de roerdomp zich nog wel eens laten zien. Ze komen dan af op het open water van de kooiplas, want in ijsrijke winters wordt de kooiplas door middel van een pomp open gehouden.
Meer weten?
De Kloosterkooi is een eendenkooi, monument en natuurgebied tegelijk, waar ook u van kunt genieten.
Wie meer wil weten over het werk van de kooiker, zijn trouwe viervoeter, vangpijpen, rietschermen en lokeenden, kan buiten het trekseizoen onder leiding van de kooiker een kijkje nemen achter de schermen van de Kloosterkooi. Van half april tot 1 september worden er regelmatig excursies georganiseerd.
Informatie over rondleidingen kunt u krijgen bij VVV De Weerribben: 0561- 478187.
Deze tekst kwam tot stand in samenwerking met
Zoeken
