De Borkeld: een afwisselend landschap (7)
Het ontstaan van de heide
De heidevelden zijn ontstaan toen bos werd gekapt ten behoeve van landbouwgrond en 
brandhout. Op de heide liet men de schapen grazen. Is Nachts gingen de schapen in de schaapskooi, de potstal geheten. De bodem van deze stal werd bedekt met heideplaggen. Deze plaggen werden gemengd met de schapenmest op de akkers in de omgeving gebracht om de vruchtbaarheid daarvan te verbeteren. Deze grote, gemeenschappelijke gebruikte akkers noemen we essen. De essen in Twente zijn tegenwoordig nog vaak te herkennen als hoger liggende, weidse en enigszins bollende akkers of weilanden. De heideplanten werden ook gebruikt als bijvoer voor het vee.
Zandverstuivingen
Eeuwenlang heeft dit landbouwsysteem geduurd, waardoor de heide in stand bleef. Op verschillende plaatsen werd de heide door schapen en varkens zo erg vertrapt en begraasd, dat de plantengroei verdween en het kale zand bloot kwam te liggen. Door de wind zijn toen plaatselijk zandverstuivingen ontstaan. Later zijn deze stuifzandheuvels weer begroeid met bos of heide. Vooral in het westelijke deel van de Borkeld komen nog resten van deze stuifduinen voor.
Het verdwijnen van de heide
Op de onvruchtbare heide moesten de schaapskuddes over grote oppervlakten rondtrekken om aan voldoende voedsel te komen, dus kon niet elke boer zijn eigen stukje heide hebben. Daarom waren er bankbesturen ingesteld. Deze marken bestuurden heiden, weiden -vooral in de beekdalen - en essen. De boeren hadden dus niet elk hun eigen stukje grond, maar maakten daar gezamenlijk gebruik van. Na de uitvinding van kunstmest rond 1850 was de heide voor de mest niet meer nodig. Daarmee verloor ook het markenbestuur zijn belang en werden opgeheven of vielen uit elkaar. De zogenaamde woeste en nutteloze gronden - zo werden destijds natuurgebieden genoemd werden dan ook onderling verdeeld of verkocht. Grote oppervlaktes aan heidevelden zijn toen ontgonnen tot landbouwgrond of beplant met bos.
Lees hier verder
Deze tekst kwam tot stand in samenwerking met
Zoeken
