|
| | De Sallandse Heuvelrug (4)Na het landijs: Smeltwaterterrassen en smeltwaterheuvelsTen oosten van het dorp Holten komt een aantal bijzondere terreinvormen uit de ijstijden voor. Het gaat om smeltwaterterrassen en smeltwaterheuvels die aan het einde van de Saale-ijstijd zijn ontstaan aan de rand van een groot ijsmeer. Kame-terrasBij het afsmelten van de immense ijskap ontstond een groot stuwmeer van smeltwater tussen de jonggevormde stuwwal van de Sallandse heuvelrug en de zich langzaam terugtrekkende ijspaketten. Het water kon klaarblijkelijk maar moeilijk weg. Vanaf de hellingen van de stuwwal spoelde een grote hoeveelheid zand en grind het stuwmeer in en zette aan de rand daarvan zandterrassen af.
Omdat het waterpeil van het meer in de loop van de tijd sterk wisselde, is de hoogte van deze smeltwaterterrassen heel verschillend. In de geologische literatuur wordt een dergelijk smeltwaterterras aangeduid met de Scandinavische naam kame (spreek uit: 'keem'). Ook de naam kame-terras wordt wel gebruikt.  | | | De vorming van smeltwaterruggen en smeltwaterterrassen.
Bij het afsmelten van de ijskappen ontstonden grote stuwmeren van water tussen de stuwwallen en de ijskap. Deze meren werden geleidelijk aan opgevuld met zand en grind dat met smeltwaterstromen van de hellingen afkwam.
Na de terugtrekking van het ijs bleven deze opgevulde meren als smeltwaterterrassen achter. Waterstromen deden onder de ijskap verder ook tunnels ontstaan die later weer werden opgevuld met zand. Na de terugtrekking van de ijskap zijn deze opgevulde tunnels te herkennen als langgerekte, smalle smeltwaterruggen. Bron: Flint, 1971 (licht aangepast). |
OsarsBij het smelten van de ijskap werden soms ook spleten en tunnels in het ijs opgevuld met zand en grind. Na het verdwijnen van het ijs bleven deze opvullingen achter als heuvels en langgerekte smeltwaterruggen. Ook deze heuvels en tunnels hebben in de geologie een Scandinavische naam. Ze heten osars. Op de terrassen bleven aanvankelijk nog op veel plaatsen grote brokken ijs liggen ('dood ijs'). Door hun zware gewicht zakten deze ijsbrokken vaak tot op zekere diepte weg in de papperige bodem. Wanneer ze uiteindelijk waren gesmolten, lieten ze allerlei gaten in de ondergrond achter ('dood ijs gaten'). Smeltwaterterrassen hebben daarom meestal een heel hobbelig reliëf.
Ten oosten van de Zuurberg liggen uitgestrekte terrassen in een gebied De Lage Borkeld, dat tot het begin van deze eeuw in heide lag. Ten noordoosten van Holten, in de richting van Rijssen, liggen eveneens smeltwaterterrassen. Hier komt ook een aantal langgerekte smeltwaterheuvels voor. Theo Spek
Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek
Afdeling Landschap & Erfgoed
Postbus 1600
3800 BP Amersfoort
tel. 033 - 4227595
e-mail t.spek@archis.nl   
| |
|
Zoeken
