De Sallandse Heuvelrug (2)

De stuwwalplateau's van de Sallandse Heuvelrug

Kort na het afsmelten van de ijskap aan het einde van de Saale-ijstijd was het Sallandse landschap nog nauwelijks begroeid. De jonggevormde Sallandse heuvelrug stond daardoor bloot aan een sterke erosie door wind en water. Ook het toendraklimaat in de Weichsel-ijstijd (120.000 - 9.000 v. Chr.) zorgde met zijn hevige poolstormen voor een sterke afvlakking van de bovenkant van de stuwwal. Hierbij ontstonden vrij vlakke stuwwalplateaus. Na de ijstijden raakten de stuwwallen geleidelijk aan begroeid, waardoor de erosie van de plateaus ophield. Toen het klimaat in het vroege Holoceen warmer werd, ontwikkelden zich op de stuwwallen eerst dennenbossen, in een later stadium uitgestrekte loofbossen.

Uitgestrekte heidevelden

Vooral in de Middeleeuwen maakten deze rijkere bossen plaats voor uitgestrekte heidevelden. Onder invloed van beweiding kwam vroeger op veel plaatsen de jeneverbes voor, een struik die door het vee gemeden werd en daardoor de concurrentieslag met andere planten goed kon volhouden. Tegenwoordig is de jeneverbes op de heuvelrug sterk teruggedrongen, vermoedelijk door een gebrek aan begrazing van de heidevelden.

Bossen

Op 19de-eeuwse topografische kaarten zien we dat vrijwel alle hellingen met heide waren begroeid. Tot het midden van de vorige eeuw waren de stuwwallen van Salland dus veel kaler dan tegenwoordig. In vroeger eeuwen had men vanaf vrijwel elke plek op de stuwwal een weids uitzicht over de omgeving. Pas vanaf het midden van de 19de eeuw werd het merendeel van de Sallandse heuvelrug ingeplant met productiebos. De bossen van de Eelerberg en de Hellendoornse berg en delen van de bossen op de Sprengenberg, de Lemelerberg en de Luttenberg stammen uit de tweede helft van de 19de eeuw. Het grootste deel van de Holterberg, de Haarlerberg, de Beuseberg en de Lemelerberg is pas na 1900 bebost.

Namen

De stuwwalplateaus vormden, zeker toen ze nog kaal waren, zeer herkenbare koppen in het landschap. De mensen gaven daarom elk stuwwalplateau een eigen naam. De grotere vlakke plateaus en stuwwalkoppen kregen meestal een naam die eindigde op -berg, zoals valt af te lezen van 19de-eeuwse kaarten. Op de stuwwal van Holten-Hellendoorn vinden we ten zuiden van Holten de Zuurberg (zuur = zuider), de Beuzeberg (beuze = slechte, boze) en de Rietberg. Ten noorden van Holten liggen de Wulleberg, de Holterberg, de Noetselerberg, de Haarlerberg, de Sprengenberg, de Nijverdalse Berg, de Hellendoornse Berg en de Eelerberg. De toppen van de andere twee stuwwallen dragen de namen Lemelerberg, Archemerberg en Luttenberg. Kleinere, meer geïsoleerd liggende stuwwalkoppen kregen vaak namen met de uitgang -belt. Ten noorden van Holten vinden we de Ronde Belt en de Grote en Kleine Koningsbelt; bij Hellendoorn de Klinkenbelt.

Theo Spek
Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek
Afdeling Landschap & Erfgoed
Postbus 1600
3800 BP Amersfoort
tel. 033 - 4227595
e-mail t.spek@archis.nl

		Natuurlijk.nl wordt gesponsord  door  TopRelais: Voor een authentieke vakantiehuis | TopHomes: Vakantiehuisjes in 22 landen | TopRentals: Vakantiehuizen in Afrika, Amerika, Azië en Europa | Wereldpagina: Reisgids met vakantiewoningen en appartementen | Vakantieglobe.nl: Vakantiehuizen op de kaart