Archief 2002: Archeologische Monumentenkaart Provincie Overijssel
Sinds kort is de Archeologische Monumentenkaart van de Provincie Overijssel voor iedereen verkrijgbaar. De archeologische Monumentenkaart (AMK) is een gezamenlijk product van de provincie Overijssel en de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB). De AMK bestaat uit een set van 43 kaarten en een boek met toelichtingen. De kaart geeft een overzicht van alle tot nu toe bekende archeologisch waardevolle terreinen in Overijssel. Een aantal van de terreinen is beschermd op grond van de Monumentenwet 1988. De meeste terreinen zijn echter behoudenswaardig, maar (nog) niet wettelijk beschermd.
Het doel van de AMK is een instrument te bieden voor planvorming in de breedste zin van het woord. Ruimtelijke kwaliteit staat vaak voorop als het gaat om ruimtelijke ontwikkeling. Het integreren van cultuurhistorie, zoals archeologisch waardevolle terreinen, bij ruimtelijke ontwikkelingen is een middel om ruimtelijke kwaliteit te bewerkstelligen.
Verplichte kost dus voor projectontwikkelaars. De uitgave is zeker ook voor de historisch geïnteresseerde de moeite waard. De terreinen op de Archeologische Monumentenkaart bevatten waardevolle restanten uit het Overijssels verleden.
Uit de toelichting:
"De eerste bewoners van Overijssel waren jagers en verzamelaars uit de steentijd. De archeologische nalatenschap bestaat uit vuurstenen voorwerpen (artefacten), zoals vuistbijlen, pijlspitsen en afval dat bij vuursteenbewerking is ontstaan. Deze vuursteenvindplaatsen zijn aangetroffen op de hogere delen van het Overijsselse landschap, op de flanken van de stuwwallen en dekzandruggen.
Uit de late steentijd kennen we sporen van begraving: restanten van hunebedden en grafheuvels. Hunebedden zijn vooral bekend uit Drenthe, waar ze veelal nog zichtbaar zijn als een configuratie van grote zwerfkeien, het restant van de grafkamer. Deze was oorspronkelijk overdekt met een aarden deklaag, maar in de loop der tijden is het zand verdwenen.
Een ander type prehistorisch grafmonument is de grafheuvel: een aarden heuvel opgeworpen met plaggen boven het graf van een overledene. Deze tumuli zijn zichtbare landschapselementen die dateren uit de late steentijd en de vroege en midden-bronstijd. De grootste concentraties bevinden zich in de gemeenten Tubbergen (op de Vasserheide en Manderstreu), Markelo (op de Heriker- en Friezenberg) en Steenwijk (op het landgoed De Eese).
Urnenvelden bestaan uit groepen kleine grafheuvels, die dicht tegen elkaar zijn opgeworpen. Ze dateren uit de late bronstijd en de vroege ijzertijd. Aan het einde van de 19de eeuw waren vele van dergelijke heuveltjes zichtbaar in de uitgestrekte heidevelden van Overijssel, maar door de ontginningen van de woeste gronden zijn de meeste verdwenen.
Prehistorische akkers zijn moeilijk vanaf de grond te traceren, maar op luchtfoto's zijn ze regelmatig te herkennen. Op Overijssels grondgebied is er een drietal ontdekt. Het gaat daarbij om een akkersysteem van lage aarden wallen, die kleine vierkante en rechthoekige veldjes van ca. 35 bij 35 m omsloten. Ze worden Celtic fields genoemd en dateren uit de ijzertijd.
Niet alleen plaatsen van begraving en akkerbouw, ook de directe sporen van prehistorische bewoning, zoals de restanten van grote boerderijen, graanschuurtjes, omheiningsgreppels, waterputten, enz., zijn in Overijssel aan het licht gekomen. Vooral het onderzoek onder esdekken levert een schat aan gegevens op.
Uit de protohistorische periode zijn eveneens tal van overblijfselen bekend. Met name onder de dikke esdekken zijn nederzettingen uit de Romeinse periode ontdekt. Voorbeelden zijn de recente opgravingen, uitgevoerd bij Raalte en Heeten waar sporen van boerderijen en ijzerproductie zijn onderzocht.
De middeleeuwen en de Nieuwe Tijd worden op de AMK vertegenwoordigd door verschillende archeologische objecten. Zo is het verdronken dorp, gelegen in de Beulakerwijde maar ook de huisterpen in het waterrijke landschap van Noordwest-Overijssel, zoals op het Kampereiland, weerspiegelen het omgaan met de dreiging van het water en met de ontginningsgeschiedenis van een kleilandschap. Er zijn terreinen met restanten van kastelen (Kasteel Rechteren, Voorst bij Zwolle, de Waardenburg bij Holten en de Huneborg bij Denekamp), kloosters (Zwartewatersklooster, Sibculo), kerken/kerkheuvels (bij Staphorst) en kapellen.
De havezathen vormen daarbij weer een aparte categorie. Ook de stadskernen zijn op de AMK vertegenwoordigd. Ze herbergen een rijk ondergronds verleden, sterk afwijkend van het leven op het middeleeuwse platteland. De laatste categorie zijn ten slotte de terreinen met laat-middeleeuwse verdedigingswerken, zoals schansen, landweren en (mogelijk) de aarden verhogingen in de omgeving van Deventer, de zogenaamde kiekenbelten."
De set kan door iedereen worden opgevraagd. Voor € 17 ontvangt u alle 43 kaarten en een boek met de toelichting en het objectenregister. U kunt hiervoor contact opnemen met de provincie Overijssel, telefoon 038 425 12 10.
Zoeken
