Stormen, orkanen en windstoten

‘Waarschuwing: in het weekend kans op storm met de daarbij behorende zeer zware windstoten.’ Dit bericht was vlak voor het weekend meerdere malen te horen op de radio. Ook op de buis werd er veel aandacht besteed aan het weer van dit weekend (7 en 8 februari). Er werd zaterdagavond zelfs gespeculeerd over windstoten van 110 kilometer per uur. Vooral bij de stormvloedkering bij de Westerschelde werd dit zeer serieus genomen. Maar wanneer kun je spreken van een storm? En waar komt zoiets vandaan?

De zwaarste storm in Nederland waaide 55 jaar geleden over ons koude kikkerlandje. Het beeld dat Europa de laatste jaren steeds vaker geplaagd wordt door stormen klopt dan ook niet. Uit een uitvoerig onderzoek van de KNMI is dit gebleken. Officieel mag je het woord storm gebruiken als de gemiddelde windsnelheid over een periode van 10 minuten minimaal 75 kilometer per uur bereikt. Een zware storm (windkracht 10) begint bij een snelheid van 90 kilometer per uur, een zeer zware storm (windkracht 11) bij 103 kilometer per uur en een orkaan (windkracht 12) bij 117 kilometer per uur of hoger. Men gaat wel altijd uit van een gemiddelde windsnelheid over 10 minuten.

Foto: Bij de Ijssel rond drie uur s’middags op 8 februari. Een zware wind met de daarbijbehorende golven zorgden voor een typisch Nederlands tafereel.

De storm met de ergste gevolgen was die van 31 januari en 1 februari 1953, de watersnoodramp. Het hoogste uurgemiddelde van de wind was toen 97 kilometer per uur (windkracht 10). In 1944 woedde er een storm in Nederland op 7 september met windkracht 12 en de zwaarste windstoot werd gemeten met wel 122 kilometer per uur. Deze werden gemeten in de plaats Vlissingen. Met windstoten van zo’n snelheid werd met recht gesproken van een orkaan. Sindsdien zijn er geen zwaardere of even zware windstoten meer gemeten. In 1976 in IJmuiden werd er een windstoot van 114 kilometer per uur gemeten en twee jaar geleden, in 2002, een windstoot van 101 kilometer per uur in Vlissingen. Deze laatste twee kunnen dus niet als een storm gerekend worden. Theoretisch niet. Maar er kan wel schade aangericht worden tijdens windstoten die door kunnen gaan als een storm. In de ogen van veel mensen zijn windstoten al genoeg om van een storm te spreken.

Hoe een storm ontstaat, daar hebben veel weerkundigen jaren en jaren over gediscussieerd. Uiteindelijk is het een lang theoretisch verhaal geworden waar een simpele verklaring is uitgerold. Vanaf de maand september nemen op het Noordelijk Halfrond de temperatuursverschillen tussen de tropen en de Noordpool toe. Tussen oktober en maart zijn deze verschillen het grootst. Hier komen actieve depressies uit voort die door toestroming van warme en koude luchtsoorten op de Atlantische Oceaan gevormd worden. De warmere lucht wordt door de koudere lucht opgetild. In deze krachtige straalstroom word onderin de lucht aangezogen om het tekort aan te vullen. Zolang er bovenin de straalstroom meet uitstroom van warme wind is, diept de depressie uit, d.w.z. de luchtdruk daalt in het centrum. Zolang dit proces doorgaat, worden ook de luchtdrukverschillen over een horizontale afstand steeds groter. En dit resulteert uiteindelijk in een toename van wind. Die uiteindelijk windsnelheden van windkracht 9 of hoger kunnen bereiken. Dan kunnen we dus spreken van een beginnende storm of wellicht zwaarder dan dit.

In Nederland ontstaat een storm meestal bij actieve depressies die vanuit Engeland over de Noordzee richting Scandinavië koersen. Dit gebeurt vaak wanneer het stormlaag met de kern over het midden van de Noordzee trekt zodat het windveld Nederland bedekken kan. Afhankelijk waar de grootste luchtdrukverschillen zitten kan dat of in het noorden of in het midden en zelfs in Limburg tot een storm leiden. Dan waait meestal de wind uit west of zuidwestelijke richting, maar ook uit het noordwesten wanneer de wind over de vlakke Noordzee een lange afstand zonder grote invloed van wrijving kan afleggen, kan de storm flink uitpakken. Er kunnen veel veranderingen voor en tijdens een storm voorkomen, welke de meteorologen goed moeten inschatten in geval van nood. De gerenommeerde weerbureaus volgen de ontwikkelingen op de voet en passen de weersverwachtingen aan als dat moet. Het KNIM heeft altijd het laatste woord. Een stormwaarschuwing wordt dus alleen door het KNMI afgeroepen.

Afgelopen weekend (7 en 8 februari) werd er ook gespeculeerd over storm en hoge windstoten. De Westerscheldekering is tot twee keer toe dicht gedaan. Maar er zijn geen gevaarlijke situaties ontstaan. Wel werden er hevige windstoten gemeten en zijn er een aantal ongelukken uit voort gekomen. Maar gelukkig dankzij onze Deltawerken is er een stuk minder angst en vrees voor een storm met de daarbij behorende overstroming.

Renee Fokkens